NHỮNG MẪU NGƯỜI
KHÔNG THỂ CÓ HẠNH PHÚC LỨA ÐÔI
Khoa
tâm lý học nhận diện một số những rối loạn nhân cách mà
những người có những rối loạn này không thể có hạnh phúc
lứa đôi vì không hội đủ ba điều kiện kể trên. Những
rối loạn nhân cách này ăn sâu vào bản tính của người này
đến độ họ không cho rằng họ sai hay cần sửa đổi, họ
cho rằng xã hội và mọi người chung quanh mới là sai và
cần sửa đổi.Những mẫu người
này :
Nhân cách dạng đa nghi (paranoid
personality disorder): người này đa
nghi, bi quan, không tin ai, kể cả người mình yêu. Sự đa nghi
này không có gì lay chuyển được. Người này có bề ngoài dè
dặt, nghiêm chỉnh, ít cười đùa, cẩn th
ận,
hay tránh xa người khác và đám đông.
Họ có thể biết rung động vì tình, nhưng quá bận rộn
với sự đa nghi nên thường thuyết phục người yêu cũng đa
nghi như mình và cản trở đường tiến của người yêu.
Mẫu người này tương đối khó nhận diện, vì họ che dấu
sự đa nghi của họ một cách rất tài tình. Họ ít khi theo
đuổi hay tán tỉnh ai. Nếu họ thông minh, học giỏi, có nhan
sắc hoặc đẹp trai, họ có thể có nhiều người theo đuổi
họ. Vẻ im lặng, dè dặt của họ có thể là một đặc tính
thu hút người khác.Một nhân vật tiêu biểu là nhân vật
bodyguard trong phim Bodyguard do Kevin Costner đóng. Anh chàng này lúc
nào cũng sẵn sàng để đối phó với kẻ gian. Anh giữ một
bộ mặt lạnh lùng, nghiêm chỉnh, không để cho ai "giỡn
mặt". Anh là người cận vệ của cô ca sĩ Whitney Houston.
Khi cô quyến rũ anh vào vòng tình ái, thì anh cũng hưởng
ứng một cách thụ động. Sau một đêm ân ái, sáng mai anh
lại lạnh lùng bắt tay vào nhiệm vụ chính của anh, như không
có chuyện gì xảy ra, làm cho cô Whitney Houston nổi giận cành
hông. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bắt được kẻ gian muốn
giết chết Whitney, anh tiếp tục với công việc cận vệ
của anh đối với một thân chủ mới, không chút lưu luyến
cô Whitney hay có dự định tiếp tục mối tình lãng mạn này.
Nhân
cách dạng phân liệt (schizoid personality disorder):
người này hoàn toàn không tha thiết đến hạnh phúc lứa đôi.
Họ thoải mái sống một mình trong thế giới riêng của họ
và thấy bực dọc khó chịu khi có sự hiện diện của người
khác hay của đám đông. Họ hay chọn nghề làm việc có tính
cách lẻ loi hơn là những việc cần sự hợp tác của nhiều
người, tức là những việc thiên về kỹ thuật hơn là giao
tế. Người này sẽ không đi tán tỉnh hay làm quen với người
khác và sẽ không làm phiền ai. Nếu bạn đem lòng yêu người
này thì bạn chỉ yêu đơn phương mà thôi. Họ sẽ né tránh
bạn. Biết được mẫu người này giúp bạn bớt đau khổ vì
họ không biết yêu chứ không phải...chê bạn. Bạn cũng đừng
mất công...dạy họ biết yêu.
Nhân
cách dạng tránh né (avoidant personality disorder):
người này khao khát tình yêu, nhưng không vượt được sự e
ngại và sợ hãi của mình, nên trốn tình yêu, trốn người
khác. Họ sống cô đơn, nhưng đau khổ vì cô đơn, khác với
người dạng phân liệt. Nếu bạn lỡ yêu người này, đừng
hy vọng sẽ làm họ bớt sợ, đừng nghĩ rằng bạn sẽ có
thể dùng tình yêu của bạn để trấn an họ và đem lại
hạnh phúc cho họ. Thường thường, bạn cũng khó gặp người
này và người dạng phân liệt vì họ không đi ra ngoài, họ
tránh né mọi người.
Nhân
cách dạng tự yêu mình (narcissistic personality disorder): đây
là một loại rối loạn nhân cách...phiền hà nhất, cho chính
đương sự và cho chính người yêu của họ. Bề ngoài, họ
rất niềm nở, vồn vã, nồng nàn, mãnh liệt, họ làm cho
bạn tưởng là họ có thể chết vì bạn, chết vì tình, nhưng
tất cả những sự nồng nàn hay chết vì tình này được thúc
đẩy bởi những xáo trộn nội tâm của họ, chứ không đến
từ sự chân thành quan tâm đến hạnh phúc của bạn. Ðúng
như tên gọi, người này không biết yêu ai khác, họ chỉ yêu
chính họ mà thôi. Trong suốt cuộc tình hay trong tất cả
những liên hệ khác (kể cả bạn bè và nghề nghiệp) họ
giao thiệp có tính cách lợi dụng, để đạt được nhu cầu
vật chất hoặc tinh thần của chính họ mà không hề có
khả năng thông cảm hay quan tâm đến người khác. Những người
này có thể rất thông minh và giỏi giang, đẹp trai hoặc đẹp
gái, hoạt bát và có sức thu hút rất mãnh liệt. Họ rất
dễ kết bạn và dễ tìm được người yêu, nhưng không giữ
được người yêu và không có hạnh phúc lứa đôi. Ðây là
loại người đau khổ vì tình vì họ có thể yêu rất mãnh
liệt trong giai đoạn Tình Yêu Lãng Mạn, nhưng khi chạm trán
với Giai Ðoạn Tranh Thắng thì họ không biết nhượng bộ,
không nhìn được cái sai của mình, họ chỉ thấy rằng người
khác cần phải sửa đổi cho đúng ý họ mà thôi. Trong Giai
Ðoạn Tình Yêu Lãng Mạn, họ có thể làm bất cứ điều gì,
kể cả việc tự tử chết, để đoạt được người yêu,
nhưng sau khi đạt được rồi thì họ thao túng và cho rằng
mọi việc phải tuân theo ý họ thì mới đúng. Ai yêu nhầm
người nầy sẽ rất khổ vì đời sống luôn luôn căng
thẳng, lúc nào cũng tập trung trong việc làm vừa lòng họ mà
không biết làm sao, vì nhu cầu của họ không đáy. Trong khi
đó bạn lại thấy thất vọng và chán nản vì nhu cầu của
bạn không hề được người này để ý tới.
Nhân cách dạng ranh giới (borderline
personality disorder): đây
cũng là một mẫu người đau khổ vì tình, và làm người khác
đau khổ. Tuy tiếng Việt gọi là "ranh giới" nhưng
tiếng Anh mới thật sự nói lên tình cảnh tâm hồn của người
này, là một tình trạng "lưng chừng", "nửa nạc
nửa mỡ", "không giống ai", "ngô không ra ngô,
khoai không ra khoai" "tỉnh không ra tỉnh, điên không
ra điên", "hơi mát mát".
Người này rất nhạy cảm, rất sợ bị bỏ rơi. Yêu ai thì
yêu cuồng nhiệt, ghét ai thì ghét thậm tệ. Tánh tình bộp
chộp, ẩu tả, muốn gì là làm liền, không biết chờ đợi.
Người này vui buồn bất chợt, vui đó rồi buồn đó. Lối lý
luận của người này có tính cách cực đoan, hoàn toàn tốt
hay hoàn toàn xấu mà không nhìn được những khía cạnh
phức tạp của vấn đề. Cả mẫu người này lẫn mẫu người
tự yêu mình thường có khuynh hướng tự hủy mình mỗi khi
thất vọng, nghĩ rằng mình bị bỏ rơi hoặc không đạt được
điều mình muốn. Những phương pháp tự hủy mình thường là
cắt cổ tay và uống thuốc quá liều. Tình yêu với người này
luôn luôn sôi nổi, vừa mới vui vẻ âu yếm đó, l
ại
gây gỗ, có thể ẩu đả liền lập tức. Yêu cuồng nhiệt là
vậy, nhưng người này hoàn toàn không có khả năng lo lắng và
quan tâm đến người mình yêu. Cũng như tất cả các rối
loạn nhân cách, những người có rối loạn nhân cách không
nghĩ là họ sai. Họ nghĩ là người khác và xã hội là sai và
cần thay đổi cho phù hợp với họ. Một thí dụ của nhân cách
dạng ranh giới là nhân vật nữ do tài tử Glenn Close đóng
trong phim Fatal Attraction, chung với Michael Douglas. Anh chàng
Michael là một người chồng tốt, có vợ đẹp và hiền, gia
đình hạnh phúc. Trong một dịp vợ đi xa nhà, anh rơi vào
một cuộc tình một đêm với một người đàn bà quyến rũ
là Glenn Close. Sự thu hút dục tình của hai người vô cùng mãnh
liệt trong một đêm. Sau đó, anh không có dự định tiếp
tục, nhưng Glenn thì không nghĩ như vậy, nàng không chịu
nổi tâm trạng bị bỏ rơi, và bị ám ảnh không nguôi. Nàng
theo rình mò Michael và toan giết chết chàng chỉ vì không
chịu được sự hất hủi của chàng.
Nhân cách dạng chống đối xã hội (antisocial personality
disorder): đây là loại người
"có máu" gian và lừa đảo người khác cho quyền
lợi của họ. Họ gian xảo về mọi phương diện, tiền và tình,
miễn là đạt được mục đích. Họ bày mưu tính kế để lường
gạt tình yêu. Ðiều nguy hiểm, là loại người này rất duyên
dáng và khả ái, họ nói chuyện rất hay, rất êm tai. Họ đón
ý rất tài tình, biết cách săn sóc và quan tâm, cho nên thời
gian đầu rất dễ lầm lẫn với tình yêu chân thật. Thời
gian trôi qua, mất cả tình lẫn tiền mới biết ra thì đã
trễ rồi. Muốn nhận diện người này tương đối khó, thường
phải dựa vào sự điều tra, tìm hiểu quá khứ và thành tích
qua những nạn nhân cũ của họ. Nhân vật điển hình cho
dạng này là nhân vật Sở Khanh trong truyện Kiều, và rất
nhiều những nhân vật gian ác khác trong cuộc đời. Quý bạn
đọc có thể tưởng tượng ra được nỗi đau khổ xảy đến
cho những người phối ngẫu nếu vì hoàn cảnh ( bị ép duyên
như trong xã hội xưa, hay "trao thân nhằm tướng cướp")
mà lấy phải những mẫu người kể trên, những mẫu người
không thể đem hạnh phúc lứa đôi cho bất cứ ai, những
mẫu người chỉ nên sống một mình hoặc chỉ nên có những
cuộc tình lãng mạn ngắn ngủi.Ngoài ra, có một số mẫu người
có thể có hạnh phúc lứa đôi, nhưng khá khó khăn, đòi
hỏi sự thông cảm rất nhiều từ người bạn đường, đó
là:
Nhân cách phụ thuộc (dependent
personality disorder): người
này cần một người khác để sống và để nương tựa. Họ
không có ý hướng, hướng đi trong đời sống của họ. Họ
không có lập trường và thường tùy theo lập trường của
người khác. Họ như cây tùng gửi phải có một thân lớn
cứng cát cho họ leo lên. Họ có thể trở thành một gánh
nặng vì không tự lập và lúc nào cũng đeo theo và bám sát
người họ yêu không rời. Nhân vật điển hình là Hàn Ni
trong truyện Mùa Thu Lá Bay của Quỳnh Dao. Như vậy, người
bạn đường của họ nếu chấp nhận việc bảo bọc, lo
lắng cho họ thì cũng có thể có một hạnh phúc nào đó.
Nhân cách ám ảnh xung đột (obsessive compulsive personality
disorder): người
này có một đời sống gương mẫu, một lề thói cố định
mà họ không muốn thay đổi. Họ cần sống trong một môi trường
mà mọi đồ dùng hay thời khóa biểu sinh hoạt đã được định
sẵn theo ý riêng của họ. Họ keo kiệt, thích để dành
tiền, tình cảm lạnh lùng, làm việc ngày đêm, mê làm hơn
người yêu. Người này khó yêu ai vì những lý do trên, nhưng
nếu ai yêu họ và chấp nhận họ, thì cũng có thể có hạnh
phúc lứa đôi ở một mức độ tương đối. Nhân vật điển
hình của nhân cách ám ảnh xung đột là nhân vật nam được
đóng bởi Jack Nicholson trong phim "As Good As It Gets". Anh
chàng này là văn sĩ, anh đi ăn thường đem theo bộ muỗng dĩa
của chính anh, và muốn bộ muỗng dĩa này được xếp đặt
theo một vị trí nhất định. Anh cùng ăn một món mỗi ngày
mà người bồi bàn thuộc nằm lòng. Anh yêu cô...Hunt. Cô lúc
đầu không thích anh, nhưng sau cũng thấy anh lạ lạ dễ thương,
lại thêm sự khuyến khích của mẹ cô, cô bắt đầu chấp
nhận anh để tiến tới với anh, biết rằng con người anh
chỉ đến thế là cùng (as good as it gets), không thể mong anh
khá hơn.
MẪU NGƯỜI CÓ THỂ CÓ HẠNH PHÚC LỨA ÐÔI
Những
ai không lọt vào một trong những mẫu người có rối loạn
nhân cách kể trên, tức là những người bình thường còn
lại, là những người có thể có hạnh phúc lứa đôi.Chắc quý bạn đọc sau khi đọc phần mô tả những 
mẫu
người kể trên, có khi cũng cảm thấy "chột dạ":
"sao giống tui quá". Ðúng như vậy, trên thực tế, chúng
ta ai cũng có một chút của dạng này hay dạng kia. Ðó là bình
thường. Chỉ gọi là có rối loạn nhân cách khi người này
có đa số đặc tính được mô tả. Những đặc tính này
tồn tại với thời gian, và nhất là, người này không có
khả năng nhìn thấy những khuyết điểm của mình để mà tìm
cách sửa đổi. Nếu bạn cho rằng bạn có rối loạn nhân cách
thì thường là bạn không có. Ðiều này rất đáng buồn và
đáng tiếc vì có nghĩa là những người có rối loạn nhân cách
là những người rất đau khổ và làm người khác đau khổ
nhưng lại không sửa được. Chỉ còn cách là những người
bình thường tìm cách nhận diện những loại người này
một cách sớm sủa hầu...kính nhi viễn chi hoặc... cao chạy
xa bay.
Chắc quý
bạn đọc cũng thắc mắc không biết những người có rối
loạn nhân cách kể trên nhiều bao nhiêu trong cuộc đời này,
để mà tránh. Rất tiếc, tôi không đọc được ở đâu có
thống kê về những mẫu người này. Tôi nghĩ lý do dễ
hiểu là vì họ không nhận là họ có rối loạn nhân cách.
Những người có rối loạn nhân cách dạng tự yêu mình hay
dạng ranh giới có thể phải vào nhà thương tâm thần khi có
những hành động nông nổi như tự tử vì một sự thất
vọng nhỏ nhặt, hoặc phát bệnh trầm cảm, thì các bác sĩ
tâm thần có thể nhận diện được. Người có rối loạn nhân
cách dạng phân liệt và dạng tránh né không làm phiền ai,
miễn người khác để họ yên. Dạng tự yêu mình và dạng
ranh giới là dạng khổ nhất và làm người khác khổ nhất.